Cleveland Müzesi, 20 Milyon Dolarlık Heykelini Türkiye'ye Geri Gönderecek

Müze, başsız eseri korumak için dava açmıştı, ancak denetim onu yağmalanmış bir alana bağladı. 1960'larda modern Türkiye'deki köylüler tarafından ortaya çıkarılan, ahlaksız Manhattan tüccarları tarafından Batı sanat pazarına gizlice getirilen ve sonunda uzak Cleveland şehrinde ünlü bir ansiklopedik müzede bulunan antik bir bronz heykel, yakında tam tersini yapacak.

Antik bir filozofu temsil ettiği düşünülen gerçek boyuttaki başsız heykel, 1986'dan beri Cleveland Sanat Müzesi'ndeki Yunan ve Roma galerilerinde gururlu bir yer tutuyor. 20 milyon dolar değerinde olan bu eser, Manhattan Savcılığı'nın Antikalar Kaçakçılığı Birimi (ATU) tarafından yıllarca süren soruşturmanın ardından Türkiye'ye geri gönderilecek; Bu soruşturma, eserin el konmasına ve müzedeki eserin gerçek sahibi olan Türkiye'nin dava açmasına yol açtı — bu dava sonucu yapılan araştırmalar eserin gerçek kökenini ortaya çıkardı.

Örtülü figür, günümüz Türkiye'nin Bubon bölgesinde (Burdur ilinin Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyünde yer alan Likya antik kentidir.), yerel liderler tarafından Roma'ya bağlılık göstergesi olarak dikildiği düşünülen Sebasteion adlı arkeolojik alandan gelmektedir. M.S. 50 civarında inşa edilmiş ve depremler nedeniyle moloza dönüşmeden önce 200 yıl boyunca kullanılmış olabilir. Bronz heykeller iki bin yıl boyunca yerin altında dokunulmadan kaldı, ta ki 1960'larda yerel halk onları ortaya çıkarana kadar.

Köylüler, 1967'de yetkililerden habersiz birkaç nesne sattı. Köylüler, New York ve Paris'te faaliyet gösteren İsviçre merkezli kaçakçı George Zakos ve New York Times'taki bir habere göre yerel halk tarafından sadece "American Bob" olarak bilinen kaçakçı Robert Hecht ile çalıştı. Savcı'ya göre, Jerome Eisenberg'in Royal-Athena Galerileri ve Merrin Galerisi gibi New York merkezli satıcılar "çalınan Bubon (Burdur ilinin Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyünde yer alan Likya antik kentidir.) bronzlarını müze sergilerine ve akademik yayınlara aktararak yeni üretilmiş kökenli parçaları akladılar."

Savcılık'ın Antikalar Ofisi, Bubon'dan (Burdur ilinin Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyünde yer alan Likya antik kentidir.) yağmalanan 15 antika eşiğe el koydu; bunların 14'ü zaten geri gönderildi ve toplamda yaklaşık 80 milyon dolar değerinde, Savcı'ya göre. Bu koleksiyonlar, Metropolitan Museum of Art ve Fordham Üniversitesi dahil olmak üzere kamu ve özel New York koleksiyonlarında bulunmuştur.

Manhattan Savcısı Alvin Bragg, basın materyallerinde "Cleveland Sanat Müzesi'nin bu heykelin Türkiye halkına ait olduğunu kabul etmesini memnuniyetle kabul ediyorum." "Bu soruşturma, kapsamlı tanık görüşmeleri ve adli tıp testlerini içeriyordu ve bu antik eserin Bubon'dan yağmalandığını kesin olarak kanıtladı. Müzenin bu konudaki iş birliğini takdir ediyorum; bu, yağmalanmış antikaların hak sahibi sahiplerinin elinde olmasını sağlamak için birlikte nasıl çalışabileceğimizi gösteriyor."

Bragg'ın ofisi, Ağustos 2023'te çalışmanın kontrolünü ele geçirdi. New York Yargıcı Ruth Pickholz, Türkiye'nin Roma İmparatorluğu'nun Anadolu bölgesinin bir parçası olduğu dönemde oluşturulan sanat eserinin el konulması için arama emri çıkardı; bu, "Türkiye'den yağmalanan ve Manhattan üzerinden kaçakçılık yoluyla yapılan antikaları içeren bir kaçakçılık ağına yönelik devam eden bir ceza soruşturması" kapsamında, savcılık ofisinin Antik Eşyalar Kaçakçılığı Birimi New York Times'a bildirdi.

Manhattan savcısı, yakın zamanda Türk yağmalama iddialarıyla ilgili birkaç başka el koyma gerçekleştirmiş, 2022 yılında New York Metropolitan Sanat Müzesi'nin mütevelli heyeti Shelby White'ın koleksiyonundan beş antikayı ülkeye geri göndermişti. Bunlar arasında Bubon'dan (aynı zamanda bir Roma imparatoru) (Burdur ilinin Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyünde yer alan Likya antik kentidir.) Lucius Verus'un bronz heykeli de vardı; değeri 15 milyon dolar olduğu söyleniyor.

Cleveland Müzesi uzmanları, Türk yetkilileri ve savcılık ofisiyle iş birliği yaparak, parçayı Sebasteion ile ilişkilendiren araştırma yaptılar. Heykeller, figürleri yerinde tutan mekanizmalara sahip taş kaideler üzerinde duruyordu; Bunlar, heykelin ayaklarındaki küçük deliklerle örtüşüyordu. Uzmanlar ayrıca heykelin sol ayağındaki ve kaidelerindeki bir tıkaçtan çıkan kurşun izotoplarını, ayrıca heykelin içinde bulunan ve alandan alınan toprak ile oradan kaynaklandığı belirlenen diğer heykellere karşılık geldiği ortaya çıkan toprak örneklerini incelediler.

Bu araştırma, figürün tanımlanma biçiminde de bir değişikliğe yol açtı. Başlangıçta, Sebasteion'da diğer yöneticilerle birlikte onurlandırılan İmparator Marcus Aurelius'u göstereceği düşünülmüştü, ancak şu anda durduğu düşünülen yerde, orada duran heykelin adını taşıyan bir yazıt yoktur.

Müze basın materyallerinde belirtti:

Müze ve Türk yetkilileri, heykelin Türkiye'ye nakledilmesinden önce Cleveland'da geçici bir sergi düzenlemeyi ve Türkiye ile müze arasında kültürel iş birliği için diğer alanlarda da bulunmayı düşünüyor.